Over de Waalse taal

PLAN

1 Het Waals: de taal van het Walenland (Roger Viroux, in: Zannekin Jaarboek, 1977, p.75-80 ; bewerking en toevoegingen door Johan Viroux)

2 Wat is Waals? (Roger Viroux, ibid., p.132-142 ; bewerking door Johan Viroux)

3 Artikels (Peter Benoit, Guido Fonteyn, Roger Viroux)

1 Het Waals: de taal van het Walenland

(Roger Viroux, in: Zannekin Jaaarboek, 1977, p.75-80)

(p.75) Als laatste spreker krijgt de heer Viroux gelegenheid een overzicht te geven van de stand van zaken met betrekking tot het Waals. Er blijken over deze taal nogal wat verkeerde meningen te bestaan. Wie een encyclopédie opslaat, leest onder het hoofd “Waals” o.a. dat het een verzamelnaam is voor een reeks dialecten die in het zuiden van België en in een 19-tal gemeenten in het noorden van Frankrijk worden gesproken. Echter de aanduiding „dialect” is niet juist ; het Waals is een taal.

Deze taal telt vier dialecten, wat aanduidt dat het Waals geen eenheidstaal is. Daar is allereerst het dialect van het oosten dat ge­sproken wordt in de provincie Luik met uitzondering van Duitstalig Oost-België ; dan het dialect van het centrum (dit gebied omvat het oosten van Waals-Brabant, de provincie Namen, het aangrenzende deel van Henegouwen en 19 gemeenten in Noord-Frankrijk in de buurt van Givet) ; het derde dialect is het westelijke dat zijn verspreidingsgebied heeft in het westen van Waals-Brabant en de provincie Henegouwen met uit­zondering van de streek van Doornik-Moeskroen, waar Picardisch gesproken wordt ; tesnlotte het vierde is het zuidelijke in het centrale deel van de provincie Luxemburg (in het zuiden wordt Gaumais gesproken).

Het Waals is een taal omdat het een communicatiemiddel is dat zich wezenlijk onderscheidt van andere talen. Ten aanzien van talen als het Nederlands of Russisch levert dat geen problemen op. Die (p.76) stellen zich pas als het woord “Franse taal” gevallen is ; steeds weer moet worden bewezen dat het Waals van het Frans verschilt. Toch is die bewijsvoering niet moeilijk. Zo zijn er b.v. grote verschillen op het gebied van de fonetiek, woordenschat en spraakkunst. Toegegeven moet worden dat het Waals lang niet zover staat als het Fries. Maar de situatie ontwikkelt zich in een gunstige richting. Zo heeft enkele jaren geleden de Minister van Nationale Opvoeding erin toegestemd dat het Waals op school mag worden onderwezen, weliswaar met deze beperking dat deze lessen moeten worden gegeven op de vrije woensdagmiddag.

Een aantal scholen heeft deze gelegenheid aangegrepen, al is het schoorvoetend. Dat laatste is geen wonder als men bedenkt dat het tot voor kort kinderen nog verboden was op school Waals te praten en dat ze zelfs de kans liepen ervoor gestraft te worden.

Deze ontwikkeling heeft tot gevolg gehad dat aan één van de opleidingsscholen voor onderwijzers de mogelijkheid onder ogen werd gezien met een cursus Waals te beginnen. Nadat één der leerkrachten zich bereid verklaard had zich met de uitvoering van deze cursus te willen belasten, werd onderzocht hoe de studenten erover dachten. Dit onderzoek wees uit dat een 25-tal jongelui de moed wilde opbrengen in hun vrije tijd die cursus te volgen.

De volgende stap was het aanvragen van de wettelijk vereiste toestemming bij het Ministerie deze cursus te mogen inrichten. Deze beschikking heeft lang op zich laten wachten ; het verzoek was ingediend in september en eerst in januari werd erop gereageerd, gelukkig in positieve zin.

In die tijd werden er aan deze school een aantal verplichte vrije cursussen gegeven, zoals voor snelschrift en het gebruik van audio- visuele hulpmiddelen. Deze cursussen waren vrij, omdat de studen­ten het recht hadden zélf hun keus te mogen bepalen ; ze waren verplicht omdat vastgesteld was dat elke student er één moest volgen.

(p.77) De directeur heeft toen toegestaan dat studenten de cursus die ze tot dan toe gevolgd hadden, mochten laten voor wat het was en de cursus Waals mochten gaan volgen. Een 30 jongelui maakten van deze gelegenheid gebruik.

Het daarop volgende studiejaar werd de cursus Waals opnieuw ingericht waarvoor 33 studenten inschreven. Helaas kon het rooster niet zo opgesteld worden dat ze ailemaal de lessen konden volgen ; die moeite had men er nog niet voor over. Daardoor bleven er maar 16 deelnemers over die hun inschrijving gestand konden doen. Dat er desondanks groei in de ontwikkeling zat, bleek het daaropvolgende jaar. De schoolleiding besloot voortaan de cursus af te sluiten met een examen waarna een diploma kon worden afgegeven. Dit was niets minder dan een officieuze erkenning van de rechtmatige plaats van de Waalse taal.

Maar ook van overheidswege hield men zich niet langer als doof. Daar hoe langer hoe meer scholen in hun team een leerkracht voor het Waals opgenomen wilden zien, gaf het Ministerie toestemming het aantal wekelijkse uren van één op twee te brengen gedurende de eerste twee studiejaren. Deze maatregel heeft tot gevolg gehad dat nu ook op andere opleidingsscholen voor onderwijzers begonnen is met een cursus Waals ; dit is o.a. het geval in Charleroi en Luik. Deze a.s. leerkrachten zullen straks les mogen geven in het Waals in de eerste drie klassen van het middelbaar onderwijs.

Door een dergelijke cursus te volgen raken de studenten nauw betrokken bij de ontwikkeling. Zo krijgen ze b.v. argumenten in handen gespeeld die hen in staat stellen zich te kunnen verdedigen tegen diegenen die hun inspanning voor het Waals belachelijk proberen te maken. Het is nu eenmaal een feit, dat mensen die Waals spreken zich moeilijk kunnen verdedigen. Ook in Wallonië heeft het Frans als de taal van de sociale bovenlaag verwoestend gewerkt ; het gewone volk had in het verleden maar één ding te doen en dat was: zich onderwerpen aan de verfranste elite. Gelukkig is op dit punt een (p.78) wending ten goede ingetreden ; de jongere generatie in het Walen- land wil van deze onderworpenheid niets meer weten en durft er dan ook zonder enige terughouding voor uit te komen dat ze Waals kennen en spreken.

Ook op organisatorisch gebied is er iets gaan groeien. Zo is het aan het optreden van een vereniging van Waalse schrijvers te danken dat er een bundeling van krachten heeft plaats gevonden. Het overkoepelend orgaan dat het eerste resultaat is van deze samenwerking, heeft men de zeer betekenisvolle naam “De Waalse Ketting” gegeven ; deze naam is een uitnodiging aan het adres van andere verenigingen ook een schakel te willen vormen.

Was men in het verleden bang dat het Frans alles zou gaan overheersen, waardoor de eigen aard van het Waalse volk zou worden aangetast, voor het heden is er voor een dergelijke bangheid geen reden meer. De beweging die opkomt voor het Waals weet zich op- genomen in de stroom die vandaag de dag door Europa trekt, te weten die van de verdediging van de streektalen ; en de verdedigers van het Waals weten dat ze de beschikking hebben over goede vooruitzichten en troeven. Dat is onlangs duidelijk gebleken tijdens een televisie-uitzending, een uitzending die te oordelen naar de reakties de hoop heeft doen groeien dat deze beweging aan kracht zal winnen.

Het eerste onderwerp van gesprek was de verhouding Waals-Frans. Die wordt graag vergeleken met een ladder, waarvan het Waals de onderste trede en het Frans de bovenste is ; de tussenliggende spor- ten zijn gereserveerd voor de andere talen. Dit beeld geeft gelijk aan hoe moeilijk het is de mensen ervan te overtuigen dat het Waals veel meer waarde heeft dan er officieel aan wordt toegekend en dat het Frans in verhouding minder waarde heeft. Van het eerste wil men zich wel laten overtuigen, maar van het tweede niet omdat men dat niet durft. Het Waals is de taal van de kleine man en het bezigen van deze taal heeft tot nu toe steeds tot gevolg gehad dat (p.79) hij zich minderwaardig voelt. Daarentegen geeft het gebruik van het Frans een gevoel van meerwaarde en dan wel in het bijzonder tegenover de Waalssprekende volksgenoten. Dit is een ziektebeeld waar blijkbaar geen kruiden tegen gewassen zijn ; en elk geval wii men er niet graag van genezen worden. Om dit verschijnsel aannemelijk te maken is gesteld dat in de 13e eeuw de Walen uit eigen beweging (dus zonder dat er politieke druk op hen werd uitge- oefend) het Frans als kultuurtaal hebben aangenomen. Een dergelijk argument kan echter zonder veel moeite ontzenuwd worden ; er hoeft alleen maar verwezen te worden naar de heren die in die tijd in deze streken de lakens uitdeelden, als daar waren de graven van Namen en Henegouwen en de prins-bisschop van Luik.

Vervolgens werd de plaats bepaald die het Waals in bepaalde stre­ken inneemt. Al is het Waals een Romaanse taal (het heeft voor 90% Romaanse kenmerken), natuurlijk heeft er beïnvloeding plaats gehad door Germaanse talen en dan in het bijzonder door het Nederlands. Zo wordt b.v. in het Waals het bijvoeglijk naamwoord vóór het zelfstandig naamwoord geplaatst en komt het verleden deelwoord helemaal aan het eind van de zin terecht.

De laatste vraag had betrekking op het Waals, maar dan gezien door de historische bril. Aan de basis van het Waals ligt het feit van de komst van Julius Caesar met zijn troepen naar onze streken. Deze mensen spraken klassiek Latijn. Als gevolg van de contacten met de plaatselijke bevolking ontstond er een zekere vorm van taaloverdracht ; men ging de soldaten napraten. Deze klanken werden aangepast aan de eigen articulatie-basis, de voorkeurpositie van de spraakorganen. Voor een Waal ligt die veel dichter bij die van een Nederlands-sprekende dan van een Franssprekende. Vervol­gens hebben ook de assimilatie en analogie een handje meegeholpen. Op deze wijze zijn de negen Romaanse talen (Italiaans, Spaans, Portugees, Catalaans, Oksitaans, Frans, Roemeens, Reto-Romaans en het Waals) ontstaan. Uiteraard lijkt het Waals op het (p.80) Frans, maar dat is niet hetzelfde als zou het Waals uit het Frans zijn ontstaan ; de beide taalgebieden grenzen al gedurende eeuwen aan elkaar. Maar als één ding uit deze opsomming duidelijk blijkt, dan wel dit dat het Waals een zustertaal is van het Frans ; het is der dus gelijkwaardig aan en niet ondergeschikt. Maar als gevolg van de aardrijkskundige ligging van het Waalse taalgebied is deze taal het sterkst beïnvloed door het Germaans. Trouwens ook het Frans is daaraan niet ontkomen ; het meest duidelijke bewijs daarvan is de naam die het land draagt waar deze taal gesproken wordt: Frankrijk, het land van de Franken.

2 Wat is Waals?

(Roger Viroux, in: Zannekin Jaarboek, 1977, p.132-142)

(p.132) Als u wenst te weten wat „Waals” betekent, dan slaat u Van Dale’s „Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal” open en verneemt: „de taal van de Walen, het Franse dialekt in België”.

Ruikt u geen lont? Een taal, die een dialekt is!

Wat houdt dat in? Nu, voor sommigen is het een taal, voor anderen een dialekt.

Wie beschouwt Waals als een dialekt?

1 de Fransen, die met hun kultureel en zich ook op andere gebieden uitend impérialisme, een aangrenzende helft van een naburig land zomaar aanhechten.

2 de Belgische franskiljons of fransdollen, die een meerwaardigheidsgevoel voeden uit hun kennis van het Frans ten opzichte van de Waals-, maar ook Nederlandssprekenden en slechts heil zoeken in nabootsing en namaak, bij gebrek aan een gevoel van eigenwaarde.

3 sommige Vlamingen, die nog onder de indruk zijn van de Franse kultuur, waarvan zij bijna de slachtoffers zijn geweest, en die zich bij gebrek aan overtuiging van hun eigenwaarde, door de Waals- sprekenden slechts de derde rang te gunnen, zelf de tweede toe- eigenen en erzich mee tevredenstellen.

Wie beschouwt Waals als een taal?

Hoe langer hoe meer Walen, gestudeerden vooral, maar ook een- voudige volksmensen, in het bijzonder onder de bewuste jeugd.

Waarom?

1 De Vlamingen hebben het voorbeeld gegeven, dat de aanhouder wint en dat wat over hun taal eens verkondigd werd, vals was, b.v. dat die ongeschikt was voor het onderwijs, inzonderheid voor het hoger onderwijs.

De toestand van de Vlamingen en die van de Walen is toch ver- schillend, daar de eersten, door hun deelneming aan de vertaling (p.134) van de Statenbijbel, waarvan de “Hollands-Vlaamse-Brabantse” taal de grondslag vormt van het Algemeen Beschaafd Neder- lands, hun kultuurtaal daadwerkelijk mee hebben helpen bouwen.

De algemene achteruitgang van het Frans in de Wereld, alsook zijn plaatselijke verbanning uit het Nederlandssprekende gedeelte van België, waar het eens hoogtij vierde, en zijn weigering in het kleine Duitssprekende gedeelte van België, waar openlijk of tersluiks getracht werd het op te dringen, dit ailes gepaard gaande met een geweldige opkomst van het Engels, wat het Frans op een verdedigingspositie terugdrong.

2 De vaststelling door de hoe langer hoe talrijker wordende studerenden, dat het spellingstelsel, de spelling en de spraakkunst van het Frans onnodig ingewikkeld en vaak honhandig zijn, en dat die taal tal van uitdrukkingen gebruikt, die onduidelijk en soms zelfs in tegenstrijd met zichzelf zijn.

3 De vaststelling, dat je, wanneer je in het buitenland reist – en er reizen hoe langer hoe meer Belgen naar het buitenland – lang niet overal, zoals verkeerd voorgespiegeld werd, met het Frans terechtkomt.

4 Het besef, dat je, wanneer je langs de omweg van een vreemde taal, je eigen diepgevoelde gedachten weergeeft, een wanklank laat horen waardoor jij er in de ogen van de anderen onmondig gaat uitzien.

Hierdoor ontstaat de behoefte aan bevestiging van eigenheid tegen de anonimiteit en verder schrijdende ontpersoonlijking en vervlakking, die hoe langer hoe meer door de verstedelijkte maatschappij bevorderd wordt.

5 De sociale verhoudingen tussen werkgever en werknemer zijn veranderd.

6 De algemene neiging in Europa om de streektalen te verdedigen, en in het bijzonder in Frankrijk, wat ons bewust maakt, dat ons streven deel uitmaakt van een algemeen verlangen van de (p.134) onderdrukte kleine kulturen.

Waals is een Romaanse taal, die als de andere Romaanse talen, zijnde Portugees, Spaans, Katalaans, Oksitaans, Frans, Rheto-Romaans, Italiaans en Roemeens, uit het volkslatijn is ontstaan, en zich ontwikkelde onder de invloed vooral van de Germaanse talen en in het bijzonder van het Nederlands.

Alvorens tot een uiteenzetting hiervan over te gaan, is het misschien belangwekkend te vermelden, dat een dialekt, dat als sommige Italiaanse dialekten 10.000 woorden bezit, rijk genoemd wordt. De woordenschat van het Waals, wordt geschat op minimal 70.000 woor­den. Laten wij ter vergelijking vermelden, dat de woordenschat van het Frans en het Italiaans op 125.000, die van Engels en Spaans op 180 à 190.000, en die van Nederlands (Van Dale’s Groot Woordenboek) en Duits op 210 à 220.000 geschat worden.

De vier Waalse dialekten, oostelijk, central, westelijk en zuidelijk, vormen een taal, die zich duidelijk onderscheidt van andere.

Wat bewezen dient te worden is, dat het zich in voldoende mate van het Frans onderscheidt.

Het verschilt van deze laatste taal op de gebieden van de fonetiek, spellingstelsel, spelling, woordenschat en spraakkunst.

We zullen ons in het raam van dit artikel moeten beperken tot één punt: de fonologie.

Welke zijn de fonologische verschillen tussen Waals en Frans ?

1 Eenvoudige klanken

1.1 die Waals bezit en Frans niet

1.1.1 klinkers

comêrce (= handel) ; sêze (= zestien) ; trêze (= dertien) ; vêre (= glas).

Die klank is in het Nederlands de eerste van de tweeklank “ij”.

(p.135) li (= de, het, hij, hem) ; mi (= ik (beklemtoond), me, mij) ; mile (= duizend) ; ti (= jij, je (voornaamwoord), je, jouw (= bijv. nw.).

bok (= bok) ; èto (= ook) ; forbot (= voorstad) ; loce (= pol- lepel) ; soce (= vereniging).

côre (= hazelaar) ; pôcète (= handboeien) ; tchôd (— warm) ; vote (= pannekoek).

fistu (= strohalm) ; lune (= maan) ; nuk (= knoop in een touw) ; ruke (= aardekloot).

âcolète (= koorknaap).

1.1.2 medeklinkers

mohe (= vlieg) (in het Nederlands /x/ zoals in “school”)

1.2 die Frans bezit en Waals niet

fleur (= bloem) ; meuble (= meubel) ; peur (= schrik) (= eu in “freule”).

2 Aaneenschakeling van klanken

2.1 die Waals bezit en Frans niet

2.1.1 tandklank + schurende klank

dji (= ik) ; mindjî (= eten) ; wadjî (= wedden) ;

(Frans kent die slechts in aan andere talen ontleende woor- den: djinn (Arabisch) (woestijngeest) ; gin (Engels).

kèdje (= lading) ; matche (= klaverenvrouw in bepaalde kaartspelen) ; sp(r)otchî (= verpletteren) ;

(Frans kent die slechts in aan andere talen ontleende (p.136) woorden: match (Engels) ; tchèque (= Tsjechisch) en in de klank- nabootsing: atchoum (niezen).

2.1.2 neusklank + liquida (I) of (r)

crin.me (= room).

crin.ner (= een schurende klank voortbrengen) ; frin.ne (= es) ; djon.ne (= jong) ; son.ner (= bloeden) ; tron.ner (= beven).

2.1.3 tweeklank + klinker + bilabiale

bawer (= blaffen) ; crawieûs (= verschrompeld) ; nawe (= lui).

bleuw (= blauw) ; creuweû (= vochtigheid) ; feuwéye (= kortstondig vuurtje) ; reuwe (= straat).

Iwène (naam van een rivier)

pîwer (geluid geven als een toi met een gat er in).

êwe (= water) ; sêwe (= kelderdraineerleiding).

hauw! (bevel aan een paard om stil te houden) ; rascrauwe (= ongeluk) ; tchauwe (= kraai).

eûwi(a)sse (= waterig) ; seûwe (= veilig, ongedeerd).

buwer (wassen met de wasmachine) ; ruwer (= achteruittrappen).

touwer (= doden).

dji loûwe (= ik huur).

lin.we (= tong) ; linweter (= smachten).

2.1.4 tweeklank = klinker + halve medeklinker y

arêye! (= schaam je!) ; maîy (= mei) ; pêyî (= verlangen, zeuren).

(p.137) gueûye (= muil van een dier, smoel).

crôye (= krijt) ; manôye (= kleingeld) ; trôye (= zeug).

bauyî (= gapen) ; rauyî (= rooien) ; Mauyin (naam van een dorp).

2.2 die Frans bezit en Waals niet

cueillir (= plukken) ; feuille (= blad) ; oeil (= oog) ; treuil (= lier). N.B. Het Waalse woord ,,fauteuy” is een woord, dat aan het Frans ontleend werd: het echte Waalse woord is„li fautèle (vr.).

3 Aanpassingskenmerken, die het Waals eigen zijn

3.1 de stemhebbende medeklinkers worden stemloos aan het einde van een woord wat er ook op mag volgen: klinker, medeklinker of geen klank

baube (= baard) ; sombe (= donker) ; tchambe (= kamer).

gade (= geit) ; malade (= ziek) ; rade (= vlug) ; sponde (= sponde).

bague (= ring) ; cingue (= gordel) ; ongue (= nagel).

mindje! (= eetl) ; wadje! (= wed !).

vâse (= vaas) ; wase! (= durf!).

mauve (= malvakleurig) ; trove ! (= vind).

gâz (= gas) ; tûze! (= denk na !).

3.2 afkapping, waar die in het Frans niet bestaat

1. Frans kapt “si” af vóór “il” en “ils”, maar niet vóór “elle” of “elles”.

(p.138) Waals kapt “si” af “ils”, “is”, maar ook vóór “èle”, vóór “èlle”, “on”.

3.3 geen afkapping, waar Frans er een heeft b.v.

(W) Ça èst bia / Ça èst bleuw / Ça èst kapot’ / Ça è-st-en route

(F) C’est beau / C’est bleu / C’est cassé/ C’est en route

Nederlands (N) Het is mooi / Het is blauw / Het is kapot / Het is aan de gang.

(W) S’ èle vint / S’ elle a tcheû / S ‘èle laîyenut / S ‘èlle avancenut / S’ on vint / S’ on-z-a faît.

(F) Si elle vient / Si elle est tombée/ Si elles laissent / Si elles avancent / Si (l’) on vient / Si (l’) on a fini.

(N) Als ze komt / Als ze gevallen is / Als ze laten / Als ze vooruitgaan / Als men komt / Als men klaar is

In het Frans wordt “qui” betrekkelijk voornaamwoord onderwerp niet afgekapt

b.v. L’homme qui a fait cela.

In het Waals wordt “qui” betrekkelijk voornaamwoord onderwerp afgekapt vóór de klinkers en, wanneer het door een klinker voorafgegaan is, vóór één of meer medeklinkers, die niet onmiddellijk door een beklemtoonde klankgreep gevolgd zijn.

b.v.:

L’ ome qu’a faît ça. (N) De man, die dat gedaan heeft.

Li cia qu’ a faît ça. (N) Wie dat gedaan heeft.

Li cia qu’ brèyeûve. (N) Hij, die huilde.

Maar: Li cia qui braît. (N) Hij, die huilt.

Li cia qu’ bîteûve. (N) Hij, die geld verwedde.

Maar: Li cia qui waîte. (N) Hij, die kijkt.

(p.139) Behalve voor:

(…)

3.4 samengang van klanken bij het begin van een woord

3.4.1 die men in het Waals treft en niet in het Frans : aaneenschakeling (p.140) van drie, soms vier klanken, waarvan de derde (eventueel de vierde) is: (I), (r) of (w).

3.4.2 die men in het Frans treft, maar niet in het Waals

blw    Blois (stad in Frankrijk)

grw   groin (varkenssnuit)

3.5 samengang van klanken op het einde van een word

3.5.1 medeklinker + (I) of (r)

3.5.2 de Waalse woorden eindigen nooit met meer dan één mede­klinker, behalve die dj of tch geschreven worden.

3.6 andere houding ten opzichte van de hiaat

3.6.1 door inlassing van een /j/ of /w/ vermijdt Waals de hiaat midden in een woord, daar waar Frans hem aanvaardt.

3.6.2 Waals vermijdt de hiaat niet, in bepaalde gevallen, wanneer Frans hem vermijdt.

b.v.

3.6.3 Tussenmedeklinkers, die ertoe dienen om een hiaat te vermijden en die het Waals eigen zijn.

3 Artikels over de Waalse taal

Roger Viroux, Wat de Walen willen, s.d.

De Walen willen dat hun taal voortleeft en dat die daarom op school onderwezen zou worden, niet in de plaats van het Frans, maar in een wekelijkse officiële cursus.

De tot nu toe geuite aanvragen hebben nul op request gekregen.

Wat gebeurt er dan in Wallonië ?

1 Een culturele colonisatie door middel van de school, waar de Waalse taal niet alleen niet werd aanvaard, maar geweerd werd door straffen en misprezen :

Art.1 van de schoolwet. Het is verboden Waals te spreken.

Art.2 Het is verboden op de grond te spuwen. …

Tegelijkertijd werd het Frans overschat (langue supérieure !)

De verwijdering van het Waals verhindert onze schepping : we kunnen geen Franse woorden scheppen, wat normaal is, en we kunnen er in het Waals geen scheppen.

Een nieuw woord wordt inderdaad pas een schepping, wanneer verschillende mensen het gebruiken.

De plaatsnamen werden verfranst, vaak op een domme wijze :

         Inzès-Monts (op de heuvels ) werd Aisemont, dat niets betekent.

         Li Saut à l’ Statche (de gemeenschapsgrond met de staak ) werd Sart-Eustache !

Cokiamont (de heuvel van de jonge haan) werd Cocriamont, dat geen betekenis heeft ; Nameur werd Namur, Lîdje werd Liège, enz..

De familienamen werden ook vervormd : Lèféve werd Lefèvre, Coûme werd Cosme,  Côrnîye werd Cornil, enz.

 De speakers en speakerinnen van de RTB(F) radbraken de woorden, die niet Frans zijn :  Vandemoortele wordt Vandemortèl* ; Vandemeersch wordt Vandemersj* ; een scanner wordt un skanair*, enz.

Wanneer leiders uit het buitenland (in de V.S., Duitsland, Italiê, …) hun eigen taal spreken, mogen wij ze niet horen : een stem spreekt de vertaling tegelijkertijd uit.

Op de VRT kan men ze horen en de vertaling in het Nederlands verschijnt  onderaan op het scherm.

2 Desinformatie

2.1 Betreffende Québec spreekt men ons van de strijd voor het behoud van de Franse taal, maar nooit over het feit, dat de Indianen en de Inuït van Québec in het Frans onderwezen worden en niet in hun eigen taal.

2.2 Over De Gaulle spreekt men van de « oproep van 18 juni 1940 », maar  nooit dat hij, op 9 mei 1944 in Setif in Algerije 10.000 burgers (mannen, vrouwen en kinderen) door zijn Franse garnizoen en hun kollabos, de harki’s, heeft laten slachten. 

Nooit wordt over hem verteld, dat hij in Mururoa, tegen de raadgevingen van zijn ingenieurs in, een atoombom tot ontploffing heeft gebracht die, daar de wolken laag dreven, door de fallout huid- en longaandoeningen bij de inwoners van de eilanden van de Stille Oceaan veroorzaakte.

  Pas onlangs heeft men vernomen van de Franse generaals, die in Algerije, niet alleen de folteringen duldden, niet alleen folteringen bevalen, maar zelf folteraars waren. Dit was ten tijde van het presidentschap van De Gaulle.

Ofwel wist hij er niets van en was hij een operettepresident, ofwel wist hij het en was hij medeplichtig !

   In een Frans boek over de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog staat achteraan in een lijst van gebeurtenissen de naam Mers-el-Kébir en worden wij verwezen naar twee verschillende bladzijden van het boek, waar niets staat ober Mers-el-Kébir ! Niet verwonderlijk, dat wij er niets over vernemen : in Mers-el-Kébir was het dat de Engelsen de Franse vloot tot een hoop schrot hebben gemaakt !

     Er wordt ons verteld, dat Frankrijk het vaderland van de « Rechten van de Mens » is, terwijl de tekst, die in 1789 verscheen, een slaafse vertaling is van de « Declaration of Independence of the United States of America », die in 1776, dus 16 jaar vroeger opgesteld werd !

     Het Franse eiland Ré, bij de Franse Atlantische kust, is een vakantieoord, maar er wordt nooit aan de toeristen verteld dat het tijdens de Frans Revolutie een concentratiekamp was, waar de Belgische priesters, die weigerden de « eed van haat aan het koningdom » af te leggen, en de ambtenaren, die weigerden voor de bezetter te werken, opgesloten werden en waar velen niet vandaan terugkwamen.

3 Alienatie 

3.1  « Li Tchant dès Walons » (het Lied van de Walen) werd een paar jaar geleden in

het Frans vertaald en in de « Fêtes de Wallonie » in die taal gezongen. (Vernedering !)

3.2 In Rwanda werden onze 10 para’s gedood met Franse wapens die aan de Hutus

nog geleverd werden toen de slachtingen al begonnen waren. Wie heeft de speaker van Radio Mille Collines betaald, die de Hutus tegen de Belgen ophitste ? Wie spreekt ervan ?

3.3 Hebt u al gehoord van het optreden van de Franse troepen in mei 1940 tussen Samber en Maas, waar ze vernielden, plunderden, folterden en vermoordden, alvorens te vluchten ? 

3.4 Onder het voorwendsel dat het Frans door het Engels bedreigd zou worden, worden wij ertoe aangezet het Engels te boycotten.

Het Frans wordt niet bedreigd : alle Fransen leren Frans op school evenals de cultureel gekoloniseerde bevolkingsgroepen als b.v. de Walen en de Senegalezen.

Dit alles gaat tegen onze belangen in, maar sommigen zijn zo gealiëneerd, dat ze hun persoonlijkheid verliezen en de dienaren van het Frans worden.

Om trots te zijn op wat we zijn moeten wij, zoals de « Union Culturelle Wallonne » het zegt, « van een weerstand tot een herovering overgaan ».